Krzywa Ebbinghausa a nauka języków obcych

Artykuł dla magazynu „Szkoła”

Nauczyciele często bywają zawiedzeni, że ich uczniowie zapominają materiał, który był już omawiany na lekcjach. Według Hermanna Ebbinghausa, który badał ludzką pamięć, po 60 dniach zapominamy aż 90 proc. nowego materiału. Jak możemy odwrócić skutki zanikania wiedzy?

Whistleblower (informator)

bless you (na zdrowie)

toward (w kierunku)

recently (niedawno)

responsible (odpowiedzialny)

contribution (wkład)

bitter (gorzki)

screwdriver (śrubokręt)

cucumber (ogórek)

scrambled eggs (jajecznica)

 

to 10 przypadkowych zwrotów z języka angielskiego. Jeśli dopiero nauczyliśmy się tych słówek, to za około 20 minut będziemy pamiętać jedynie sześć z nich. Jeżeli jutro o tej samej porze będziemy chcieli je powtórzyć, to prawdopodobnie powiemy tylko trzy słowa. Za 31 dni będziemy pamiętać dwa słowa, a za 60 dni już tylko jedno.       Dlaczego tak się dzieje? Mówi o tym krzywa zapominania, nazywana krzywą Ebbinghausa. Hermann Ebbinghaus po latach badań nad ludzką pamięcią stwierdził, że po 20 minutach od poznania i nauczenia się czegoś nowego możemy zapomnieć aż 42 proc. materiału. Po 24 godzinach możemy zapomnieć 67 proc., po 31 dniach utracimy zdolność do przypomnienia sobie aż 79 proc. zdobytej wiedzy, a po 60 dniach zapomnimy aż 90 proc. nowego materiału. Jak możemy odwrócić skutki zanikania wiedzy? Jak zauważył sam Ebbinghaus, prawdopodobieństwo zapamiętania jakiejś informacji zależy od liczby jej przywołań. Jednym ze sposobów przywoływania informacji jest jej powtarzanie. Jeśli uczysz się języka obcego lub jeśli uczysz języka obcego innych, to pamiętaj o ciągłym powracaniu do tego, co było na poprzednich lekcjach. To może uchronić Ciebie lub Twoich uczniów od stwierdzenia: „Uczę się tyle lat języka, a wciąż tak mało go znam”.

Kiedy, jak i gdzie powtarzać?

„Przecież mówiliśmy o tym w zeszłym tygodniu, a już nie pamiętają”, „To było wczoraj, a już zapomnieli”, „Przed wakacjami umieli, a teraz prawie nic nie mogą sobie przypomnieć” – takie głosy można usłyszeć od nauczycieli rozczarowanych tym, że coś wczoraj, przedwczoraj, tydzień temu, miesiąc temu było na lekcji, ale niewielu pamięta, czego ta lekcja dotyczyła. Czy to ignorancja? Niechęć? Zła wola, a może duch czasu? Hermann Ebbinghaus powiedziałby, że to raczej prawo, które dotyka uczniów i nauczycieli w takim samym stopniu. Kluczem do zapamiętania informacji na dłużej jest przeniesienie jej z pamięci krótkotrwałej do pamięci długotrwałej. Żeby mogło się to dokonać, potrzebne jest jej powtarzanie. Odpowiedzią na fakt zapominania jakichś informacji ze strony uczniów jest szukanie okazji do ponownego jej wykorzystania w różnych momentach na naszych lekcjach. Innymi słowy, jeśli nauczyciel będzie powracał do zdobytych informacji przez uczniów, to na dłużej zachowają ją w pamięci. Planując swoją lekcję, znajdź czas na powtarzanie materiału w celu jego lepszego zrozumienia i utrwalenia. Zaplanuj lekcje tak, żeby w trakcie jej trwania robić podsumowanie części lekcji, w której uczniowie będą mieli okazję powtórzyć to, czego się nauczyli (najlepiej w aktywny sposób). Gdy lekcja dobiega końca, jeszcze raz pozwól uczniom powiedzieć, czego się dzisiaj nauczycieli, a rozpoczynając kolejną lekcję, wróć do tego, co omawialiście poprzednio.

Obrazuje to poniższy schemat:

Lekcja 1

– > nowy materiał 1,

– >  wykorzystanie przez uczniów nowego materiału 1 w praktyce,

– > podsumowanie (inaczej powtórzenie) nowego materiału 1.

Lekcja 2

– > zacznij od tego, co było na poprzedniej lekcji, czyli powtórzenie materiału 1,

– > nowy materiał 2,

– > wykorzystanie przez uczniów nowego materiału 2 w praktyce,

– > podsumowanie (inaczej powtórzenie) nowego materiału 2.

 

Dlaczego najlepiej powtarzać na początku i na końcu lekcji? Mówią o tym dwa prawa. Efekt pierwszeństwa i efekt świeżości. Efekt pierwszeństwa pokazuje, że łatwiej zapamiętujemy to, co na początku szeregu informacji, np. pierwsze słowa piosenki, pierwsze sceny filmu, pierwsze dzień w szkole. Efekt świeżości z kolei mówi, że łatwiej jest nam przypomnieć sobie to, co działo się ostatnio, np. ostatnie sceny filmu czy książki, ostatnie wakacje, ostatnie ważne wydarzenie w życiu. Dlatego z powyższych angielskich zwrotów, które przeczytałeś na początku tego artykułu, najłatwiej będzie Ci przypomnieć sobie te pierwsze (efekt pierwszeństwa) i te ostatnie (efekt świeżości). Jeśli jesteś nauczycielem, pamiętaj, że dla procesu uczenia się kolejność informacji na duże znaczenie. Dlatego planując swoją lekcję, znajdź czas na powtarzanie najważniejszych informacji – najlepiej na początku i na końcu lekcji.

Pozwól mi zrobić, a zrozumiem

Załóżmy, że chcemy wytłumaczyć uczniom różnicę między słowem siedzieć (sit) i stać (stand). Co możemy zrobić? Możemy uczniom o tym powiedzieć, czyli zrobić wykład na ten temat powyższych słów. Możemy przeczytać znaczenie powyższych słów (lub poprosić o to uczniów) i omówić różnicę między nimi. Możemy wyświetlić prezentację z ciekawymi zdjęciami osób, które siedzą i stoją. Możemy im zademonstrować działanie tej zasady, czyli samemu demonstracyjnie stać i demonstracyjnie siedzieć. Możemy również z nimi na ten temat porozmawiać. Poprosić ich, żeby sami przećwiczyli angielskie „siedzenie” i „stanie” i możemy zachęcić uczniów, żeby nauczyli siebie nawzajem znaczenia tych dwóch słów. Według Edgar Dale’a najskuteczniejsze są ostatnie trzy sposoby.                                   Edgar Dale w 1946 r. wprowadził koncepcję Cone of Experience, nazywaną odwróconą piramidą zapamiętywania. Jest to intuicyjny model, który można wykorzystać zarówno do planowania lekcji, jak i planowania sposobu ich powtarzania. Model ten pokazuje, że najwięcej zapamiętujemy, gdy uczymy innych i gdy wykonujemy jakieś działania w praktyce oraz gdy na lekcji odbywa się żywa dyskusja. Jak nauczyciele mogą wykorzystać Cone of Experience w swojej codziennej pracy podczas powtarzania lekcji? Po pierwsze, to uczniowie mogą uczyć się nawzajem, wystarczy tylko tak zorganizować lekcję, żeby uczniowie stali się dla siebie nauczycielami (nauczanie innych). Po drugie, uczenie odbywa się  poprzez rzeczywiste doświadczenie czegoś, a nie tylko mówienie o tym. Pozwól innym przeżyć, poczuć, doświadczyć lekcji (nauka poprzez praktykę). Po trzecie, żywa dyskusja pozwala na lepsze zrozumienie jakiegoś zdarzenia lub koncepcji (dyskusja w grupie). Podsumowując, dobre powtarzanie powinno mieć aktywną formę. To coś więcej niż mówienie nauczyciela o tym, co było na lekcji, to także coś więcej niż powtarzanie przez uczniów tego, czego się nauczyli. Dobre powtarzanie to wykorzystanie informacji w aktywny sposób. W myśl znanej zasady Konfucjusza: Powiedz mi, a zapomnę. Pokaż mi, a zapamiętam. Pozwól mi zrobić, a zrozumiem.

Pamiętaj, że…

1. Już za dwa miesiące (60 dni) możesz nie pamiętać o tym artykule, chyba że powtórzysz sobie to, co w nim najważniejsze. Pamiętaj, że powtarzanie to jeden ze sposobów zapamiętywania informacji.

2. Jakiś czas temu, a tak naprawdę recently jakiś whistleblower o imieniu Patryk ciągle kichał i ciągle słyszał od innych „bless you”A może dokończysz tę historię i użyjesz pozostałych zwrotów z języka angielskiego? Takie sposób powtarzania, w którym coś się robi/wykonuje się jakieś zadanie, to aktywne sposoby powtarzania. Najlepsze efekty daje, właśnie, aktywne powtarzanie.

3. Najlepiej zapamiętujemy informacje, które podawane są na początku i na końcu.

 

Bibliografia

P. Bąbel, M. Wiśniak (2015), 12 zasad skutecznej edukacji, Sopot, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne